Markten: afpersing en te sabel

Markten: afpersing en te sabel Marktplaatsen hebben altijd een belangrijke functie gehad in het economische en sociale leven. In een stad vindt men ze meestal op een centrale of gemakkelijk toegankelijke plaats. Markten verbinden vaak belangrijke uitvalswegen. Ze hebben dikwijls de naam van de handel die er wordt gedreven of die er in vroegere jaren plaatsvond: schapenmarkt, paardenmarkt, veemarkt, vismarkt, kaasmarkt en lakenmarkt. Markten verliepen overigens niet altijd even vreedzaam.

Markten als koopcentrum

Eeuwenlang was de markt het centrum waar handelaren probeerden hun producten aan de man te brengen. En natuurlijk werden de transacties beklonken met een glas. Veel markten kenden rondom herbergen, dranklokalen en hotels. Om marktlieden die het niet zo goed was vergaan tegemoet te komen, werd zelfs in het oudste stadsrecht van de stad ’s Hertogenbosch bepaald dat zij de rekening van de wijnman ook de volgende dag vóór twaalf uur mochten voldoen.
Andere zaken aan de markt hadden eveneens een duidelijke relatie met wat zich op het plein afspeelde. De boeren en boerinnen konden nadat zij hun producten verkocht hadden hun geld meteen uitgeven in de winkels rondom of in de directe nabijheid van de markt.

Bloedavond in 's Hertogenbosch

Al eeuwen lang moeten de kooplieden tol of marktgelden aan de stad betalen. Dat dit niet altijd zonder slag of stoot is gegaan bewijst de geschiedenis van de markt in sommige steden.
Zo werd op 20 augustus 1891, na wekenlange ongeregeldheden in de stad ’s Hertogenbosch, een dramatisch hoogtepunt bereikt. Honderden Bosschenaren zetten de binnenstad op stelten. Op bevel van de hoofdcommissaris trok de politie de sabels en viel de marechaussee de opstandelingen in de rug aan. De avond van die dag werd “bloedavond” genoemd.

Een citaat uit de krant: “'t Was of de paarden geoefend moesten worden in het trappen van vuur uit de keien. Als krankzinnigen reed men over de trottoirs, deze nu en dan verlatende om dezen of genen, die het dorst te wagen de Markt te passeren, den schrik om 't hart te doen slaan".

Het ging allemaal om het marktgeld dat aan de gemeente betaald moest worden. Van de jaaropbrengst had de marktmeester slechts de helft 8.500 gulden in de gemeentekas gestort. Op 17 juli 1891 publiceerde ene J. Krekel daarover in de krant waardoor de zaak aan het rollen kwam.

Citaat: “Het is een publiek geheim dat er op de markt geknoeid, erg geknoeid is”.

Marktmeester en huwelijksontrouw

De gemeenteraad betreurde een dag later tijdens een vergadering de houding van de Commissaris van politie, die tevens marktmeester was. Toch vielen er geen ontslagen.
Het duurde nog tot donderdag 30 juli voordat de echte opstand uitbrak. Daarna was het wekenlang elke avond raak met als hoogtepunt 20 augustus. Het bleef niet bij beschuldigingen over de geldkwestie maar ook huwelijksontrouw, huiselijk geweld en drankgedrag werden breed uitgemeten.

Twee “schellen parasijse” als tol

Een veel ouder incident speelde zich af in het Belgische plaatsje Sint-Lievens-Houtem. De jaarmarkt daar bleek in de veertiende eeuw zo te zijn gegroeid dat er een reglement noodzakelijk bleek voor de goede gang van zaken en om oneerlijke handel te beletten. Een regel gaf aan dat de juiste maten en gewichten moesten worden gehanteerd om zware straffen te voorkomen. Om de veiligheid te hanteren werd er bepaald dat niemand vuur mocht maken in de nabijheid van huizen. Ook werden toltarieven vastgesteld die zowel door de koper als de verkoper verschuldigd waren aan de kerk van Sint-Lievens-Houtem. Voor elk paard dat verkocht werd moesten twee “schellen parasijse” worden betaald.

Machtsmisbruik en afpersing

Maar ook met die gelden ging het mis. Weliswaar zonder sabels trekken maar er werd een onderzoek ingesteld tegen baljuw Charles Everwijn (een baljuw is een ambtenaar die de vorst vertegenwoordigde in steden en landelijke gebieden) wegens machtsmisbruik en afpersing. Hij zou een veel te hoog marktgeld hebben geïnd.
Burgemeester Niclays Gheerts, die als getuige werd opgeroepen, verdedigde de man en verklaarde dat de inning van het marktgeld geschiedde zoals het "van alle aude ende immemorialen tijden” was geweest.

In de tegenwoordige tijd wordt nog steeds marktgeld geïnd en zijn er per stad speciale verordeningen. Enkele belangrijke regels van die verordeningen zijn:

  • De heffingsgrondslag voor het marktgeld is het aantal m² in gebruik genomen marktruimte.
  • Voor de berekening van het recht worden de standplaatsen overeenkomstig de Marktverordening onderscheiden in dagplaatsen, standwerkersplaatsen en vaste standplaatsen.
  • Het marktgeld is verschuldigd bij aanvang van het betreffende belastingtijdvak.

Lees verder

© 2010 - 2022 Rickandie, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Afpersing van het bedrijfsleven: hoe werkt het?Afpersing van het bedrijfsleven: hoe werkt het?Naalden in broodjes die een vliegmaatschappij serveert, een anonieme brief op het huisadres van de directeur, intimidere…
Finland: ShoppenFinland staat bekend om haar natuur en de vele meren. Maar in Finland kunt u ook gezellig shoppen in één van de vele war…
MarktberekeningenMarktberekeningenBij marketing komt er een aantal begrippen en berekeningen aan bod, welke in dit artikel aan de orde komen. De definitie…
Het Ansoff-modelBij het ontwikkelen van een strategie die tot een groter marktaandeel leidt is het logisch een logisch begin om na te ga…

Lean Manufacturing als productiemethodeLean Manufacturing als productiemethodeLean Manufactering wordt als productiemethode steeds vaker toegepast. Lees hier alles over Lean Manufactering als produc…
Supermarkt verhoogt meestal stiekem en tersluiks de prijzenSupermarkt verhoogt meestal stiekem en tersluiks de prijzenSupermarkten verkondigen regelmatig met veel ophef dat ze hun assortiment in prijs verlagen. Een ritueel met veel stampe…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Noordbrabants Museum, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Markt
  • http://www.hollandsemarkten.nl/
Rickandie (1.164 artikelen)
Laatste update: 17-03-2016
Rubriek: Zakelijk
Subrubriek: Detailhandel
Bronnen en referenties: 3
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.