InfoNu.nl > Zakelijk > Management > Narcistische leiders: voordelen en nadelen - Michael Maccoby

Narcistische leiders: voordelen en nadelen - Michael Maccoby

Narcistische leiders: voordelen en nadelen - Michael Maccoby Narcistische leiders: wat zijn de voordelen en nadelen van narcistische leiders? Volgens internationaal deskundige op het gebied van leiderschap, Michael Maccoby, komt de liefde van veel leiders voor de schijnwerpers voort uit wat wel de narcistische persoonlijkheid genoemd wordt. Dit heeft zowel positieve als negatieve kanten: een narcist is vaak een visionair die het bedrijf door belangrijke veranderingen heen kan loodsen. Maar een narcist kan ook doof zijn voor goede raad en het bedrijf regelrecht naar de ondergang leiden.

Narcistische leiders


Voorwaarden voor constructief leiderschap van een narcist

Volgens Maccoby moeten narcistische leiders hun grenzen kennen. Een bedrijf of onderneming met een narcistische leider die zich bewust is van zijn eigen valkuilen en onhebbelijkheden, kan voor een gouden toekomst zorgen. Hij noemt drie voorwaarden waar de productieve en constructieve narcistische leider aan moet voldoen:
  1. hij moet beschikken over een gelijkwaardige sparring partner die hem durft te corrigeren zodat de narcist met beide benen op de grond blijft staan;
  2. de mensen in zijn organisatie moeten zich kunnen identificeren met zijn doelstellingen en visie; hij moet zijn medewerkers meekrijgen zodat zij zich met hem identificeren en zij de personificatie worden van het bedrijf;
  3. ze moeten in therapie of via een andere methode bepaalde karakterfouten en negatieve eigenschappen herstellen.

Productieve narcisten en de schaduwzijde

Leiders treden meer dan ooit op de voorgrond; ze geven interviews in week- en dagbladen en op radio en televisie. Ze schrijven boeken en artikelen en geven ze zitten in allerlei adviescommissies. Bedrijven maken turbulente veranderingen door en dat vraagt volgens Maccoby om visionair en charismatisch leiderschap. Hij is ervan overtuigd dat veel hedendaagse leiders voldoen aan de kenmerken van het persoonlijkheidstype dat de grondlegger van de psychoanalyse, Sigmund Freud, omschreef als 'narcistisch' - een type die binnen het spectrum voor normaliteit viel. Volgens Freud zijn deze types "bij uitstek geschikt om te fungeren als steunpilaar voor anderen, om de rol van leider op zich te nemen en om een nieuwe stimulans te geven aan culturele ontwikkeling of te morrelen aan de status quo."

Maccoby noemt in één adem figuren als Napoleon Bonaparte, Mahatma Gandhi en Franklin Delano Roosevelt die de sociale agenda bepaalden "toen de maatschappij werd overheerst door oorlog, religie en politiek". Nu vraag ik me af of je zo'n heerszuchtig en oorlogszuchtig type die de revolutie bracht gelijk moet stellen met een vredelievende activitist die geweldloze acties voorstond om sociale veranderingen te bewerkstelligen: Napoleon versus Gandhi.

De wereld biedt genoeg voor ieders behoefte, maar niet voor ieders hebzucht. (Mahatma Gandhi 1869-1948)

Maar goed, de boodschap van Maccoby is dat in de loop van de geschiedenis narcisten altijd de toekomst hebben bepaald en andere mensen hebben geïnspireerd. Narcisme heeft een schaduwkant, een donkere keerzijde. Freud zei dat narcisten emotioneel geïsoleerd en uiterst onbetrouwbaar zijn. Ook kunnen ze in woede ontsteken - narcistische woede - als ze gekrenkt worden en het beeld dat ze van zichzelf ophouden bedreigd wordt. Ze hebben een opgeblazen ego. En als ze iets presteren, loert het gevaar dat ze grootheidswaan krijgen. Het narcistische persoonlijkheidstype is vernoemd naar de mythische figuur Narcissus die stierf omdat hij gepreoccupeerd was met zichzelf. Hij werd verliefd op zijn spiegelbeeld in het water; hij was niet meer bij het water weg te slaan. Hij takelde langzaam af, hij verloor zijn levenskracht en zijn schoonheid die eens zo betoverend was voor de nimf Echo - die ondanks alles dicht bij hem bleef. Narcissus werd iedere dag zwakker totdat hij uitgeput stierf.

Drie persoonlijkheidstypen

John William Waterhouse: Echo and Narcissus / Bron: John William Waterhouse / Wikimedia CommonsJohn William Waterhouse: Echo and Narcissus / Bron: John William Waterhouse / Wikimedia Commons
Freud onderscheidde drie hoofdtypen persoonlijkheden:
  1. erotisch;
  2. obsessief; en
  3. narcistisch.

De meeste mensen bezitten van alle drie types wel wat eigenschappen, doch dikwijls domineert één type de persoonlijkheid. Het erotische persoonlijkheidstype wil graag geliefd worden - ze zijn afhankelijk van anderen van wie ze de liefde niet willen missen, iets waar ze bang voor zijn. Obsessieve types zijn zelfstandig en consciëntieus. Het zijn mensen die de orde en rust bewaren en ze zijn uitermate geschikt als operationele managers, aldus Maccoby. Ze willen zichzelf graag ontwikkelen en ze zijn op zoek naar de beste manieren om problemen en conflicten op te lossen, win-win situaties tot stand te brengen en zichzelf te verbeteren als manager. Wat ze volgens Maccoby missen is "de visie, de durf en het charisma die nodig zijn om van een goed idee een fantastisch idee te maken". Het zijn mensen die goed kunnen communiceren, productief zijn en goed kunnen samenwerken met anderen. "De improductieve ... exemplaren worden kortzichtige deskundigen en regelgebonden bureaucraten."

Beter een wijze jongen die van lage afkomst is dan een oude dwaze koning die zijn oren sluit voor goede raad. (Prediker 4:3)

Narcisten daarentegen zijn onafhankelijke innovators die zich laten leiden door hun zucht naar status, macht en aanzien en een sterke drijfveer hebben hun grootse plannen en ambities te verwezenlijken. Ze willen bewonderd worden, maar ze willen ook alles weten zodat ze de juiste beslissingen kunnen nemen. Zonder schuldgevoel storten ze zich op hun doelstellingen. Het risico is dat ze zichzelf op een voetstuk plaatsen, isoleren van anderen en een soort achterdocht ontwikkelen waardoor ze in kritiek een aanval zien op hun persoon. Ze kunnen in zo'n geval gemeen uithalen, over lijken gaan en het bedrijf te gronde richten in hun tomeloze heerszucht. De persoonlijkheid van een persoon bepaald dus de leiderschapsstijl. Het is het beste als een narcist ook obsessieve trekken heeft en niet een volbloed narcist is. Hij zal dan niet over lijken gaan om zijn doel te bereiken, maar ook rekening houden met de gevoelens van een ander en morele afwegingen maken - in plaats van puur opportunistisch te handelen.

Sterke kanten narcistische leiders

Wat zijn de sterke eigenschappen van een narcistische leider? Maccoby onderscheid er twee.

1. Narcistische leiders hebben een visie die ver kan reiken en die ze in duizelingwekkend tempo en met grote inspanningen willen bereiken. Deze leiders zijn onmisbaar in tijden van veranderingen, wanneer het roer drastisch omgegooid moet worden en nieuwe werelden ontdekt moeten worden. Ze willen wat bereiken en een erfenis nalaten.

2. Narcisten zijn zeer goed in staat mensen aan zich te binden en te enthousiasmeren voor hun grootse plannen. Deze volgelingen hangen aan de lippen van de narcist - die vaak een begenadigd en getalenteerd spreker is. Er dreigt echter een risico: hoe meer hij stijgt op de ladder van aanzien en prestige, des te minder hij de neiging heeft naar anderen te luisteren. Adviezen legt hij naast zich neer en goede raadgevingen slaat hij in de wind.

"Narcistische leiders [zijn] essentieel in tijden van transitie. Deze begaafde strategen en moedige risiconemers inspireren hun medewerkers en leiden hun organisaties naar een betere toekomst. Toch staan ze emotioneel vaak geïsoleerd en bewijzen ze hun overschot aan wantrouwen met hun beruchte woede-uitbarstingen. Ze kunnen bedrijven ten gronde richten wanneer hun excessen niet meer worden gecontroleerd. Wanneer dit soort leiders zijn beperkingen begrijpt, wacht hun bedrijf gouden tijden, maar zien ze hun tekortkomingen niet, dan dreigt de hel."¹

Zwakke kanten narcistische leiders

Wat zijn de zwakke eigenschappen van een narcistische leider? Maccoby noemt er vijf.
  1. Narcisten zijn gevoelig, zo niet hypergevoelig voor kritiek.
  2. Narcisten zijn slechte (lees: selectieve) luisteraars: ze horen alleen wat ze willen horen.
  3. Ze spreiden een gebrek aan empathie ten toon. Ze zijn niet in staat zich in een ander te verplaatsen of de situatie te bekijken vanuit het perspectief van de ander. Volgens Maccoby bezitten narcisten wel een soort van emotionele intelligentie, maar het is juister om dat gewiekstheid te noemen. Ze kunnen mensen vaak zonder scrupules gebruiken voor eigen doeleinden, ze zijn opportunistisch en manipulatief.
  4. Narcisten hebben een intens verlangen de strijd aan te gaan, ze willen winnen, ze hunkeren naar erkenning en succes.
  5. Ze hebben vaak een afkeer aan mentoring. Ze zijn solisten die het liefste onafhankelijk en zonder daarbij op vingers gekeken te worden opereren.

Werken voor een narcist

Werken voor een narcist is geen sinecure. Het vergt moed, kracht en uithoudingsvermogen. Als je werkt voor een narcist, moet je jezelf weg kunnen cijferen en daar slaagt niet iedereen in. Michael Maccoby geeft drie tips:
  1. toon altijd empathie voor de gevoelens van je baas en verwacht niets daarvoor terug.
  2. kom met goede ideeën en laat je baas met de eer strijken.
  3. zet je werk op de eerste plaats: narcistische leiders leggen beslag op je tijd.

Te narcistische baas slecht voor bedrijf
Narcisme bij een topbestuurder is noodzakelijk en goed voor een bedrijf, maar een overdosis kan destructieve gevolgen hebben. Dat stelt Antoinette Rijsenbilt in haar proefschrift 'CEO Narcisme: Meting en Impact'. Rijsenbilt ontwikkelde vijftien indicatoren waarmee narcisme bij topbestuurders gemeten kan worden en beveelt aan een dergelijke meting in de corporate governance code op te nemen. Zij promoveert donderdag 23 juni 2011 aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Rijsenbilt onderzocht de invloed van de CEO (Chief Executive Officers) op de interne organisatie en het bedrijfsresultaat. Een belangrijke indicator voor deze invloed is mate van narcisme. Dit is een persoonlijkheidskenmerk die door de zucht naar macht en erkenning grote invloed kan hebben op het bedrijfsresultaat. Narcistische bestuurders zijn vaak goede topbestuurders, maar te narcistisch kan destructieve gevolgen hebben op de bedrijfsresultaten, aldus de promovendus.

Uit het onderzoek blijkt dat fraude vaker voorkomt bij hoog narcistische CEO's in vergelijking tot CEO's die lager scoren op de narcistische persoonlijkheidsdimensie. Verder hebben topbestuurders met een hoge mate van narcisme minder tegenspraak van de rest het bestuur.

Rijsenbilt stelt voor een 'narcismemeting' onderdeel te maken van corporate governance codes. Zorgvuldig toezicht op dit persoonlijkheidskenmerk is belangrijk. De promovendus raadt toezichthouders aan onmiddellijk in te grijpen als de CEO steeds meer narcisme laat zien. Zij ontwikkelde daartoe vijftien objectieve en observeerbare indicatoren vastgesteld. Daarmee kan narcisme bij topbestuurders voor het eerst op grote schaal worden gemeten en in de gaten worden gehouden.

De indicatoren zijn ontleend aan officiële publicaties van beursgenoteerde Amerikaanse bedrijven over een periode van 1992 tot en met 2008. De indicatoren hebben onder meer betrekking op de hoogte van de beloning, acquisitiegedrag des te narcistischer een CEO, des te meer acquisities hij doet en hoe waardevoller de bedrijven zijn die hij overneemt), publiciteitszucht, de grootte van de foto van de CEO in het jaarverslag van de onderneming en het privégebruik van het bedrijfsvliegtuig. Mochten bijvoorbeeld aandeelhouders een niet-pluis gevoel hebben met hun CEO, dan kunnen ze aan de hand van de 15 objectiveerbare indicatoren onderzoeken of dat terecht is.²

Noten
  1. Narcistische leider is nodig in tijden van transitie: http://www.express.be/business/nl/management/narcistische-leider-is-nodig-in-tijden-van-transitie/92611.htm (voor de laatste keer geraadpleegd op 4 mei 2009)
  2. http://www.nieuwsbank.nl en Intermediair, 24-06-2011 #25, p.7.

Lees verder

© 2009 - 2017 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Narcisme herkennenNarcisme herkennenNarcisme kent verschillende variaties, van een grote zelfvoldaanheid tot een zware narcistische persoonlijkheidsstoornis…
Narcisme kenmerkenNarcisme kenmerkenHoe herken je een narcist? Dat is niet zo gemakkelijk want narcisten zijn er in vele soorten en maten. Ze kunnen heel "n…
De verborgen narcistische persoonlijkheidsstoornisDe verborgen narcistische persoonlijkheidsstoornisZoveel als er anno 2017 bekend is in onze huidige maatschappij over de narcistische persoonlijkheidsstoornis, zo weinig…
Volwassen kind zijn van een narcistische ouderAls je bent opgegroeid als kind van een narcistische vader, moeder of verzorger, kan de weg naar jezelf en een prettig l…
Omgaan met narcistische oudersOmgaan met narcistische oudersIemand die opgroeit met één of twee narcistische ouders, groeit op in een mijnenveld. Er is totaal geen voorspelbaarheid…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Geralt / Pixabay
  • http://www.nieuwsbank.nl
  • Intermediair, 24-06-2011 #25.
  • Michael Maccoby: Narcistische leiders - De ongelooflijke voordelen, de onvermijdelijke nadelen; gepubliceerd in: 'Wat maakt iemand tot een leider? Harvard Business Review, Thema, Zaltbommel, 2003, p. 20-38.
  • Narcistische leider is nodig in tijden van transitie: http://www.express.be/business/nl/management/narcistische-leider-is-nodig-in-tijden-van-transitie/92611.htm (voor de laatste keer geraadpleegd op 4 mei 2009)
  • Afbeelding bron 1: John William Waterhouse / Wikimedia Commons

Reageer op het artikel "Narcistische leiders: voordelen en nadelen - Michael Maccoby"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Mjon (infoteur), 08-07-2010 02:31 #2
Narcistische leiders gaan over lijken Ze zijn manipulatief en zeer vindingrijk. Ze weten hoe ze het spelletje moeten spelen en hoe ze kunnen krijgen wat ze willen, namelijk door anderen te hersenspoelen.

Het manipulatieve brein van de narcist moet beslist niet onderschat worden. Hij projecteert een dermate standvastige en imposante persoonlijkheid naar zijn omgeving, dat iedereen erdoor overweldigd is. Gecharmeerd door zijn charisma willen mensen hem maar al te graag van dienst zijn.

De narcist kneedt de wereld om zich heen naar zijn wil en naar zijn eigen verstoorde wereldbeeld. Hij creëert een persoonlijkheidscultus rond zichzelf en zijn bewonderaars raken afhankelijk van hem.

De waardering zo'n persoon en zijn werk worden door de narcisten zelf doelbewust gecreëerd. Ook Napoleon recreëerde zijn legende doelbewust. Op Sint-Helena is door de verbannen keizer zes jaar lang hard gewerkt aan een revisie van zijn loopbaan en de legende van de goedbedoelende, populaire staatsman. Alle mislukkingen werden op het conto van anderen geschreven. Door de verwrongen beeldvorming en de halve waarheden waarmee voor- en tegenstanders hun boeken vulden is het moeilijk om een objectief beeld te krijgen.

De Napoleonliteratuur telde in 1946 al meer dan 100.000 werken. Sommige biografen zien zien hem als de goedhartige "kleine korporaal" en benadrukken zijn prestaties. Anderen omschrijven hem als een hebzuchtige en nietsontziende tiran.

Napoleon was niet autistisch maar narcistisch ook Adolph Hitler was een van hen, net zoals: Josef Stalin; Mao Tse Tung; Pol Pot; en Saddam Hoessein.

Met de voorbeelden van beroemde narcisten uit onze geschiedenis is meteen duidelijk waarom narcisme zo gevaarlijk kan zijn. We weten allemaal hoeveel mensen er door deze types de dood in zijn gejaagd!

Een echte narcist zou nooit maar dan ook nooit een leider mogen zijn. Het is noodzakelijk dit in te zien en het is aan onze maatschappij om ze geen verantwoordelijkheden meer te geven!

Thibault, 01-03-2010 11:20 #1
Persoonlijk vind ik niet dat een leider een goede spreker moet zijn. Het is een groot pluspunt als een leider dit kan, want dan heeft hij meer vat op de zaak. Napoléon Bonaparte, Keizer der Fransen, is voor mij 's werelds grootste persoon, maar hij was helemaal niet goed in het spreken voor een grote groep(misschien door zijn vorm van autisme). Toen hij het directoire moest aanspreken om te orde te herstellen, reageerde hij faalangstig en verloor hij bijna het bewustzijn. Desalnietemin is hij voor mij de grootste leider in de geschiedenis.

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 19-05-2017
Rubriek: Zakelijk
Subrubriek: Management
Special: Leiders en leiderschap
Bronnen en referenties: 6
Reacties: 2
Schrijf mee!