Legionella door natte koeltorens: vindplaats en wetgeving

De bacterie Legionella pneumophila kan de legionellagriep of de veteranenziekte veroorzaken. De legionellagriep is relatief ongevaarlijk, maar de veteranenziekte kan daarentegen zeer ernstig zijn. Natte koeltorens zijn een potentiële risico- en verspreidingsbron van legionella, omdat de groeicondities voor legionellabacteriën vaak ideaal zijn. Vanwege de risico’s zijn beheersmaatregelen noodzakelijk.

Waarom wetgeving legionella koeltorens?

In de zomer van 2006 veroorzaakte een koeltoren een legionella uitbraak in Amsterdam. Toenmalig minister Cramer van VROM heeft naar aanleiding van deze uitbraak in Amsterdam acties ondernomen. Om bij een legionella uitbraak de gevolgen te beperken was het noodzakelijk de koeltorens in kaart te brengen. Tevens is er wetgeving gemaakt waarmee bedrijven met koeltorens legionellapreventieve acties moesten ondernemen.

Verschil tussen droge en natte koeltorens

Koeltorens worden op veel plaatsen gebruikt voor het afvoeren van overtollige warmte uit productieprocessen en gebouwen (airco/ comfortkoeling). Grofweg kan een onderscheid gemaakt worden in ‘droge’ koeltorensystemen en ‘natte’ koeltorensystemen. Bij een ‘droge’ koeltoren vindt de koeling plaats door middel van lucht. Legionellapreventie is bij deze systemen niet noodzakelijk. Bij ‘natte’ koeltorens vindt koeling plaats door middel van het vernevelen van water. Het water wordt versproeid tot zeer kleine druppeltjes die zich kunnen verspreiden in de buitenlucht. Bij tekortschietend beheer en onderhoud kan dit water legionellabacteriën bevatten die bij inademing kunnen leiden tot legionellabesmetting. Daarom vormen deze apparaten mogelijk een risico voor de verspreiding van legionellabacteriën naar de omgeving.

Vindplaats natte koeltorens

De meeste koeltorens staan op het dak van bedrijfsgebouwen. Er zijn echter ook locaties waar koeltorens op de grond staan of ergens halverwege in het gebouw. Architecten of eigenaren werken de koeltorens vaak weg zodat ze niet zichtbaar zijn vanaf de straat of van tegenovergelegen gebouwen. Soms zijn ze ook niet zichtbaar vanuit de lucht. Enkele voorbeelden van bedrijfstakken waar natte koeltorens worden toegepast zijn de conservenindustrie, de staalindustrie, de chemische procesindustrie, de petrochemie, de papierindustrie, elektriciteitscentrales, grote kantoorpanden, ziekenhuizen, musea, grote onderwijsinstellingen en –instituten zoals universiteiten hogescholen, hotels, congresgebouwen, zwembaden, theaters, sportaccommodaties en fabriekshallen. Ook luchtwassers bij agrarische bedrijven zijn een potentiële bron van legionella.

Wetgeving natte koeltorens

In het Activiteitenbesluit (ook wel Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer) en de bijbehorende Regeling zijn enkele artikelen opgenomen waaraan een bedrijf met natte koeltoren moet voldoen. Het betreft de artikelen 3.16a en 3.16b. Hierin is opgenomen dat bedrijven een risico-analyse moeten uitvoeren en een legionellabeheersplan moeten opstellen. Deze artikelen gelden ook voor bedrijven die een specifieke milieuvergunning hebben. De overheid moet de milieuvergunningen van deze bedrijven eventueel actualiseren.

Ook vanuit de Arbeidsomstandighedenwet (ook wel Arbowet genoemd) worden er eisen gesteld aan bedrijven met natte koeltorens, hoewel natte koeltorens niet specifiek worden benoemd. De werkgever moet op basis van artikel 5 van de Arbeidsomstandighedenwet middels een risicoinventarisatie en -evaluatie schriftelijk de risico’s vastleggen die arbeid voor de werknemers met zich brengt. Tevens moeten er op basis van artikel 4.87a van het Arbobesluit maartegelen worden getroffen die voorkomen dat werknemers worden blootgesteld aan biologische agentia. Hiertoe behoren o.a. legionellabacteriën. In artikel 4.87b worden legionellabacteriën wel uitdrukkelijk benoemd, maar dit artikel is niet van toepassing op koeltorens maar op luchtbevochtigingsinstallaties en waterinstallaties.