Kosten en bedrijfsdrukte: de constante en variabele kosten

De activiteiten die binnen een onderneming worden ontplooid noemen wij de bedrijfsdrukte. Wanneer we letten op veranderingen van kosten en bedrijfsdrukte, kunnen we een indeling maken van kosten die binnen bepaalde grenzen niet reageren en kosten die wel reageren op veranderingen in de bedrijfsdrukte. De kosten worden dan constant of variabel genoemd.

Constante kosten

We spreken van constante kosten wanneer de kosten binnen bepaalde grenzen niet reageren op veranderingen in de bedrijfsdrukte. De grenzen waarbinnen de constante kosten onveranderlijk zijn, worden bepaald door de beschikbare productiecapaciteit. Wanneer een onderneming een gebouw huurt om haar activiteiten in uit te voeren, is de jaarlijkse huur die voor het gebouw moet worden bepaald een onderdeel van de constante kosten van deze onderneming. Dit bedrag is namelijk niet afhankelijk van de activiteiten die worden ontplooid (als er niet geproduceerd wordt, moet de huurt gewoon worden doorbetaald). Het gebouw stelt ook beperkingen aan de productiemogelijkheden van de onderneming: de beschikbare ruimte is beperkt. Indien de onderneming haar activiteiten zover wil uitbreiden dat zij niet meer in het gehuurde gebouw kunnen plaatsvinden, zal er extra ruimte gehuurd moeten worden. De extra ruimte leidt tot een toename van de constante kosten.
Voorbeelden van constante kosten zijn, naast de al genoemde huurkosten, afschrijvingskosten van duurzame productiemiddelen, interestkosten over het in productiemiddelen geïnvesteerde vermogen en premies van verzekeringen.

Variabele kosten

Variabele kosten zijn de kosten die volledig afhankelijk zijn van de bedrijfsdrukte. Anders gezegd: wanneer er niet geproduceerd wordt zijn er geen variabele kosten. De kosten van bijvoorbeeld een vrachtwagen zijn deels constant (afschrijving en rente) en deels variabel. De vrachtwagen leidt tot variabele kosten op het moment dat er mee gereden wordt omdat er dan brandstof verbruikt wordt.

Het verloop van de totale variabele kosten kan zijn:

• Proportioneel
• Progressief
• Degressief

Proportioneel variabele kosten

We spreken van proportioneel variabele kosten wanneer de kosten rechtevenredig met de bedrijfsdrukte veranderen. Bij een verdubbeling van de productie verdubbelt ook het totale bedrag van de variabele kosten. Als de productie bijvoorbeeld 1000 stuks is en de totale variabele kosten bij een productie 20.000 euro bedragen, dan zullen de totale variabele kosten bij een productie van 2000 stuks 40.000 euro zijn.
Uit het voorbeeld kan worden afgeleid dat kenmerkend voor proportioneel variabele kosten het feit is, dat de variabele kosten per eenheid product steeds een gelijk bedrag zijn. In het bovenstaande voorbeeld namelijk 20 euro.

Progressief variabele kosten

Met progressief variabele kosten hebben we te maken wanneer de kosten meer dan evenredig toenemen bij een vergroting van de bedrijfsdrukte. Anders gezegd: de variabele kosten per eenheid product nemen steeds toe. Wanneer bij een productie van 1000 stuks de totale variabele kosten bijvoorbeeld 20.000 euro bedragen en bij een productie van 2000 stuks de totale variabele kosten 44.000 euro zijn, hebben we met progressief variabele kosten te maken. De variabele kosten per eenheid product nemen namelijk toe van 20 euro per product naar 22 euro per product.

Enkele oorzaken voor het progressief gedrag van de variabele kosten zijn:
Uitbreiding van de productie kan soms alleen plaatsvinden wanneer mensen overwerk verrichten; uren in overwerk moeten tegen een hoger uurloon dan normaal aan de werknemers worden vergoed.
Bij uitbreiding van de productie zal het werktempo opgevoerd moeten met als gevolg een toename van het afval en grondstoffen
De onderhoudskosten van machines zullen bij een hoog productietempo ook meer dan evenredig toenemen vanwege extra reparaties en onderhoud.

Degressief variabele kosten

Variabele kosten verlopen degressief wanneer ze minder dan evenredig toenemen bij een vergroting van de bedrijfsdrukte. De variabele kosten worden dan per eenheid steeds lager. Wanneer, zoals eerder vermeld, de totale variabele kosten bij een productieomvang van 1000 eenheden 20.000 euro zouden zijn en bij een uitbreiding van de productie tot 2000 eenheden 38.000 euro dan zijn de variabele kosten degressief. Per eenheid product dalen de variabele kosten namelijk van 20 euro naar 19 euro. Het voorkomen van degressief variabele kosten wordt voornamelijk bepaald door de voordelen van productie op grote schaal. Bij inkoop van bijvoorbeeld grote hoeveelheden grondstoffen kunnen soms flinke kortingen worden bedongen.