De kostensoorten: De prijs van arbeid

De prestaties van de productiefactor arbeid zijn voor een onderneming minder goed te voorspellen dan de prestaties van de overige productiemiddelen en daarmee dus ook de kosten van arbeid. In dit artikel zal ik de kosten die gepaard met de productiefactor arbeid toelichten.

De kosten van arbeid

Van een machine kan vrij nauwkeurig worden vastgesteld hoeveel prestaties zij per uur kan leveren. Een uur arbeid daarentegen zal, afhankelijk van de omstandigheden, niet altijd tot dezelfde resultaten leiden. Enkele factoren die hierbij een rol spelen zijn:

• Opleiding en ervaring van de medewerker
• Motivatie
• Vermoeidheid
• Dag van de week
• Uur van de dag

Om de voorspelbaarheid van de verrichtingen van arbeid te vergroten zijn methodes ontwikkeld die de medewerkers moeten prikkelen om gedurende de gehele arbeidstijd een constante prestatie te leveren. Al deze methodes zijn gericht op het vergroten van de motivatie van de medewerkers. Mensen werken mee binnen een organisatie omdat ze daar een bepaalde beloning voor ontvangen. De beloning is niet altijd in geld uit te drukken, zaken zoals voldoening in het werk, het dragen van verantwoordelijkheid, sociale contacten in de werkkring, waardering, aanzien e.d. verhogen sterk de motivatie van de medewerkers. Aan de andere kant werken mensen om een inkomen te verwerven en dus zullen financiële prikkels ook bijdragen tot de beïnvloeding van de prestaties van de productiefactor arbeid. In het kort volgen enkele beloningssystemen:

Tijdloon:
De beloning van arbeid staat volledig los van de hoeveelheid prestatie die geleverd wordt. Dit systeem wordt toegepast in situaties waarin de individuele prestatie van de afzonderlijke medewerkers nauwelijks te meten is. Maar ook als de individuele prestatie wel meetbaar is, kan tijdloon worden toegepast. Dit zal gebeuren wanneer het werk hoge precisie vereist of wanneer er gewerkt wordt met zeer kostbare grondstoffen. Fouten kunnen in deze situatie zeer kostbaar of gevaarlijk zijn (een apothekersassistente maakt een fout bij het mengen van de grondstoffen van een poeder waardoor de patiënt een overdosis van een gevaarlijk medicijn inneemt). De kan op fouten wordt door het wegnemen van de tijdsdruk sterk verminderd.

Stukloon:
De beloning van de medewerkers is volledig afhankelijk van de prestatie die ze leveren. Toepassing is alleen mogelijk wanneer de individuele prestaties van medewerkers meetbaar zijn. Afgezien van de sociale weerstanden die er tegen dit systeem heersen, kleven er aan stukloon nog andere bezwaren. Om hun inkomen zo hoog mogelijk te maken, zullen medewerkers het productietempo proberen op te voeren. Dit kan gepaard gaan met onnauwkeurigheden waardoor niet alle eindproducten aan de standaardkwaliteitseisen voldoen. Voor de werkgever brengt dit systeem extra kosten met zich mee in verband met extra kwaliteitscontroles van de eindproducten. Bovendien lopen de productiekosten op door de grotere aantallen producten die afgekeurd worden

Premieloon:
Werknemers ontvangen naast een basisloon dat afhankelijk is van de gewerkte tijd een premie voor tijdsbesparing tijdens de productie. De voordelen die ontstaan door de besparende tijd worden doorgaans verdeeld tussen werkgever en werknemer. Voorwaarde voor toepassing van dit stelsel is dat de prestaties van werknemers individueel of als groep meetbaar zijn. Ook voor medewerkers die op het gebied van de verkoop werkzaam zijn kan premiebeloning worden toegepast. Een voorbeeld hiervan is de vertegenwoordiger die naast een vast basisloon een bepaald percentage provisie ontvangt over het bedrag van de afgesloten verkoopordes.

Profit sharing:
Medewerkers krijgen periodiek een aandeel in de ondernemingwinst. De motiverende werking van de profit sharing is gering omdat medewerkers het winstaandeel als een onderdeel van de normale beloning gaan beschouwen. Een dertiende maand die door veel ondernemingen wordt uitbetaald, was oorspronkelijk als een soort winstdeling bedoeld, maar wordt tegenwoordig niet meer als zodanig gezien.

Gain sharing:
Medewerkers worden beloond wanneer ze doelmatig omspringen met de beschikbare productiemiddelen. In dit verband moet gedacht worden aan besparingen op het verbruik van grondstoffen, goed onderhoud aan machines en gereedschappen ect. Voor de onderneming kan de doelmatige aanwending van de productiemiddelen een aanzienlijke kostenbesparing opleveren. Premies moeten de werknemers kan stimuleren om de doelmatigheid te vergroten.

Merit rating:
Dit is een premie die werknemers, naast het gewone salaris, ontvangen omdat ze een meer dan normale prestatie leveren. Merit ratings wordt ook wel verdienstelijkheidsbeloning genoemd. Deze premie wordt uitgekeerd aan medewerkers die zich door hun kennis, ervaring, zelfstandigheid, verantwoordelijkheidsgevoel e.d. van hun collega’s onderscheiden.

Naast de beloning die rechtstreeks aan de medewerkers wordt betaald, bestaan de kosten van arbeid voor een onderneming uit kosten van voorzieningen voor het personeel (kantine, kleedruimte, sport e.d.) en kosten van zowel interne als externe opleiding en scholing. Interne opleidingen leiden tot kosten omdat de prestaties van zowel degene die de opleiding verzorgt als degene die opgeleid wordt, tijdens de opleidingsperiode op een lager niveau ligt dan normaal.

De kosten van diensten van derden

Wanneer we over diensten van derden spreken, bedoelen we meestal prestaties die door gespecialiseerde ondernemingen aan andere ondernemingen geleverd worden. In dit verband valt te denken aan diensten op het gebied van transport, verzekeringen, opslag, telefoon, automatisering ect. Verder vallen onder de diensten van derden de meer persoonlijke diensten die geleverd worden door notarissen, accountants, advocaten en belastingadviseurs.

De leiding van een onderneming zal steeds moeten nagaan of ze de kosten van de diensten van derden opwegen tegen de voordelen die ze opleveren en of het in eigen beheer nemen van activiteiten die aan derden worden uitbesteed niet goedkoper is. De ondernemingsleiding zal met andere woorden rationeel moeten handelen en steeds moeten zoeken naar het goedkoopste alternatief.

Ondernemingen met een te kleine omvang zijn gedwongen om van diensten van derden gebruik te maken. Het aantrekken van bijvoorbeeld een eigen jurist is alleen aantrekkelijk wanneer voor deze medewerker een volledige dagtaak bestaat. Voor een kleine onderneming waar incidenteel behoefte bestaal aan juridisch advies, is het aantrekkelijker (goedkoper) om in voorkomende gevallen een externe deskundige te raadplegen.