Stakers aan stakingsposten (BE)

In deze periode van algemene staking stelt men zich vragen over de geoorloofdheid van een occlusieve stakingspost welke de toegang en het naar buiten gaan verhindert van werknemers niet stakers, evenals van het vervoer en de goederen.

Visie van het Hof van Cassatie

25 jaar geleden werd er bij arrest van het Hof van Cassatie van 21 december 1981 een stakingsrecht gewaarborgd. Reeds 20 jaar voordien werd bij artikel 6 van het Europees sociaal Charter van 18 oktober 1961 gesteld dat met het oog op het effectief uitoefenen van het recht op collectief overleg, erkennen de contracterende partijen het recht van de werknemers en van de werkgevers in verband met collectieve acties in geval van belangenconflicten, met inbegrip van het stakingsrecht. Dit onder voorbehoud van de verplichtingen die uit de van kracht zijnde collectieve arbeidsovereenkomsten kunnen voortvloeien. Er kan dus niet worden betwist dat de werknemer, wegens een staking, het recht heeft om bij afwijking van artikel 1134 van het Burgerlijk Wetboek het overeengekomen werk niet uit te voeren. Bijgevolg maakt de deelneming aan een staking op zich geen onwettige handeling uit.

De rechtbanken en inzonderheid de rechters in kort geding moeten dus niet oordelen over de gegrondheid of de opportuniteit van een staking of over de opeisingen van de werknemers, noch oordelen over een collectief conflict of dit beslechten. Het probleem van het collectief conflict is vooreerst en voor alles een geschilsituatie die door de sociale partners moet worden geregeld in het kader van overleg en sociale onderhandelingen. En wanneer de rechtbanken van de rechterlijke orde er toe worden gebracht om tussen te komen, doen zij dit met een bijzondere omzichtigheid waarbij zij de kwalificatie van onrechtmatige, onwettige of onevenredige staking voorbehouden voor de extreme gevallen.

Indien de rechter in kort geding niet kan tussenkomen in het collectief arbeidsconflict komt het hem, integendeel echter toe om bij voorraad of bij hoogdringendheid uitspraak te doen ingeval van schending van een subjectief recht en dit bij een collectief geschil.

Burgerlijke rechter

De burgerlijke rechter in kort geding is echter bevoegd om kennis te nemen van de geschillen in verband met feitelijkheden van diverse oorsprong. Zodoende spreekt hij zich niet uit over een collectief conflict maar over een handeling die van het collectief conflict kan worden losgekoppeld welke de uitoefening van burgerlijke rechten in het gedrang brengt.

Rechtspraak

De rechtspraak stelt dat het eigendomsrecht van de werkgever niet door een collectief conflict wordt opgeschort. De vrijheid van ondernemen is eveneens wettelijk gewaarborgd zoals het recht op arbeid. De werkgever heeft het recht op de vrijheid van arbeid en van onderneming, wat het recht inhoudt zich aan deze activiteiten te wijden. Het houdt eveneens het recht in deze op normale wijze verder te zetten. Hij kan hiertoe eisen dat het niet stakend personeel een vrije toegang heeft tot de lokalen.

De werkgever heeft eveneens het recht om ongehinderd aan zijn klanten de diensten te verschaffen die zij van hem verwachten.

Elke aanslag op de individuele vrijheid, van het recht tot toegang, van uitgang en op het circuleren met betrekking tot alle lokalen van de werkgever moet aldus worden verboden. Geen enkele belemmering van de toegangswegen kan dus worden toegestaan. Deze moeten van elke belemmering worden vrijgemaakt en dit inzonderheid ten voordele van de directieleden, van het personeel, van de klanten, van de gebruikers evenals ten voordele van alle andere derden die door de werkgever worden gemachtigd om in de installaties binnen te dringen.

Bovendien heeft de werkgever het recht – zoals elke eigenaar – om de toegang tot zijn gebouwen te weigeren aan eenieder die hier niets heeft te zoeken.

Zo staat een overvloedige rechtspraak een beroep op de rechters in kort geding toe ingeval van occlusieve bedreiging door een stakingspost, en dit bij eenzijdig verzoekschrift wanneer het niet mogelijk is om, op duidelijke, zekere en afdoende wijze de personen te identificeren ten laste van wie de genomen maatregelen moeten worden uitgeoefend.

Rechtvaardiging van het eenzijdig verzoekschrift

Het eenzijdig verzoekschrift is in geval van stakingspiket gerechtvaardigd. De personen die de stakingsposten uitmaken kunnen op elk ogenblik door andere personen worden vervangen. Het is meestal onmogelijk de identiteit te voorzien van de actievoerders daar deze in constante beweging is, en bovendien over verschillende plaatsen verspreid. De feitelijkheden die naar aanleiding van sociaal protest worden verricht zijn vaak het gevolg van een massa beweging en geen handelingen van afzonderlijke individuen.

De beslissing van de rechter in kort geding zal, in voorkomend geval, gepaard gaan met een dwangsom. Indien de dwangsom niet zal worden uitgesproken wat de acties betreft in uitvoering van de arbeidsovereenkomst, is de rechter in kort geding bevoegd om, op straffe van een dwangsom, elke handeling te verbieden die van een aard is om op actieve of op passieve wijze, rechtstreeks of onrechtstreeks, de uitoefening van de beroepsactiviteit van een onderneming of van zijn werknemers te verhinderen. De rechterlijke strijd tegen de occlusieve stakingsposten is dus gemakkelijk.

Praktijk

In de praktijk echter is dit niet zo eenvoudig. Bij wijze van uitvoering stellen deze beslissingen veel problemen. Wanneer men een ordonnantie aan een stakingspost wil betekenen, moet men over zoveel gewaarmerkte kopies beschikken als er stakers zijn. Men moet ze vervolgens kunnen identificeren, wat betekent dat zij hun identiteitstukken overleggen. Een gerechtsdeurwaarder heeft echter niet de bevoegdheid de overlegging ervan te bevelen en in elk geval geen bevoegdheid om een weerspannig persoon hiertoe te dwingen. De Antwerpse ordonnantie staat de intrumenterende deurwaarder teneinde aan deze moeilijkheid te verhelpen toe een beroep te doen op de openbare macht om deze overlegging te verkrijgen, in voorkomend geval manu militari. Maar is het zeker dat een rechter aldus instructies aan de rechtbank kan geven en hoe kan de rechter in praktijk een beroep op zijn diensten doen. Betekent de uitvoering van zo’n ordonnantie dat ten aanzien van een stakingspost samengesteld uit verscheidene vastberaden betogers het een echte groep rijkswachters is die worden opgevorderd om de weerspannige personen te verplichten zich te identificeren en om hun betekeningen in ontvangst te nemen die voor hen zijn bestemd ?

Wij raden bijgevolg ten zeerste het beroep op het overleg, de bemiddeling, t.t.z. de verzoening aan. Daar het beroep op de rechtbank, in de situatie dat het hier wordt beschreven, op straffe van belangrijke kosten, van het belachelijke het laatste moet zijn.