Plicht tot loyaliteit versus vrijheid van meningsuiting

Laten wij even in herinnering brengen dat de vrijheid van meningsuiting inzonderheid gewaarborgd wordt door artikel 10 van het Europees Verdrag van de rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden. De Grondwet erkent voor eenieder het recht op arbeid, wat het recht op informatie, consultatie en collectief overleg inhoudt.

Hoever strekt de “loyaliteit” van een werknemer ten aanzien van zijn werkgever ?

Mag een werknemer de beslissingen kritiseren van de personen die hem tewerkstellen? Maken deze kritieken een voldoende ernstige fout uit om het onmiddellijk ontslag wegens dringende reden te rechtvaardigen?

In het arbeidsrecht kunnen deze beginselen uitgelegd worden door het recht van de werknemer, om de gebeurtenissen vrij en op kritische wijze te becommentariëren en dit binnen de perken van de verplichting van het beginsel dat uit artikel 17 van de wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten volgt teneinde “ zijn werk op zorgzame, integere en gewetensvolle manier uit te oefenen”.

Waar houdt de vrijheid van mening op?

De vraag is dus te weten waar de vrijheid van mening ophoudt en waar het misbruik begint.

In een recent arrest heeft het Arbeidshof van Brussel de gelegenheid de toestand te onderzoeken van een bediende van de RTBF, bovendien journalist bij Soir, die zijn mening heeft gegeven aangaande de redenen waarvoor een concert tot steun aan de orkesten en musici van de Franse Gemeenschap georganiseerd was. Gezien een journalist een zekere plicht tot reserve moet in acht nemen en dat het artikel noch persoonlijke grieven, aanvallen of kwetsende commentaren bevat en dat de werknemer uiteindelijk niets anders gedaan heeft dan de lezers in te lichten over de onrustbarende toestand van deze orkesten en musici oordeelt het Hof dat zijn ontslag, welke als gevolg van deze feiten heeft plaatsgevonden, niet als een vergeldingsmaatregel tegen hem kon worden aanzien.

Europees recht

Enkele jaren vroeger heeft het Europees Hof van de Rechten van de Mens er in een gelijkaardige zaak aan herinnerd dat artikel 10 van het Verdrag geen vrijheid van meningsuiting zonder enig voorbehoud waarborgt. Om na te gaan of de opgelegde sanctie in evenredigheid was met het wettelijk beschermd doel en vertrekkende daarvan “noodzakelijk in een democratische maatschappij” heeft het Hof rekening gehouden met de specifieke context van het arbeidsgeschil dat tussen de werknemer en zijn werkgever bestaat maar eveneens met het feit dat deze beweringen in openbare en vurige debatten werden gehouden. Verwonderlijk genoeg volgens ons en alhoewel het Hof geoordeeld heeft dat gemene en onbeleefde beweringen, gekwalificeerd als beledigend door de werknemer werden gebruikt heeft het gesteld dat het ontslag (van de werknemer) om dringende reden een te zware sanctie uitmaakte en dit wanneer andere disciplinaire minder zware en meer passende sancties konden worden vooropgesteld.

Moet men hieruit afleiden dat de werknemer over een onbeperkt recht beschikt om zijn werkgever te bekritiseren ? Wij denken het niet.

Wij denken echter dat dit soort incidenten in zijn totaliteit moet worden in aanmerking genomen. Indien de kritiek door de werkgever een alleenstaand geval blijkt te zijn kan men in aanmerking nemen dat het ontslag wegens dringende reden een buitensporige reactie is in de mate dat er andere sancties van toepassing zijn. Wanneer het incident echter de druppel is die de emmer doet overlopen zou men kunnen denken dat de werknemer zijn werkgevers willens en wetend tart,en zal zulk een sanctie niet bekritiseerd worden gezien deze laatste “ alleen in tegenaanval kunnen gaan “ met strengere maatregelen. Een werknemer kan redelijkerwijs aannemen dat door zijn volhardende provocaties hij de uiteindelijke sanctie van ontslag oploopt.

Houden wij dus voor ogen dat het vertrouwen en de loyaliteit die de basis van elke arbeidsrelatie vormen niet op onherstelbare wijze kunnen worden verbroken door de constant provocerende houding van de werknemer, wat echter niet elke vorm van kritiek uitsluit indien deze op objectieve en gematigde wijze plaatsvindt zonder gepaard te gaan met spottende opmerkingen en beledigingen.

Tussen de vrijheid en het misbruik moet men steeds rekening houden met een niet te overschrijden drempel.