Tontine of beding van aanwas (BE)

Tontine of beding van aanwas is afgeleid van de Franse clausule Defrenois. Hierdoor bekomt elke koper slechts een voorwaardelijk recht van eigendom. Door zijn vooroverlijden wordt dit recht ontbonden en door terugwerkende kracht wordt de langstlevende koper geacht het goed geheel en rechtstreeks te hebben verworven jegens de verkoper en niet langs opeenvolgende verkrijging uit de nalatenschap.

Tontine of beding van aanwas

Tussen voormelde kopers is overeengekomen dat elk van hen een voorwaardelijk recht van eigendom op het goed bekomt. Ieders recht zal door zijn vooroverlijden ontbonden zijn. Dit heeft voor gevolg dat de langstlevende de geheelheid in volle eigendom van het goed bekomt. Dit recht wordt bijgevolg door elk van de kopers verworven onder opschortende voorwaarde van vooroverlijden van de andere koper. Door de terugwerkende kracht bij de vervulling van de opschortende voorwaarde wordt de langstlevende onder de verkrijgers geacht het goed in zijn geheel en rechtstreeks te hebben verworven jegens de verkoper en dus niet langs opeenvolgende verkrijging uit de nalatenschap van de eerst overledene. Formule uit het verleden maar desalniettemin origneel; de tontine wordt meestal gebruikt door personen die samenwonen en het gemeenschappelijk goed aan de overlevende willen voorbehouden in de plaats van het aan de wettelijke erfgenamen toe te vertrouwen. Het is nochtans een formule die bij het grote publiek zeer slecht gekend is en dit is dan ook de reden waarom wij er een artikel met uitleg aan wijden. De Tontine is dus een vereniging tussen twee personen die hun kapitaal in gemeenschap brengen en dit om een goed te verwerven die de eigendom van de overlevende zal worden.

Overlijden

Bij het overlijden van de eerste mede - eigenaar wordt het goed geacht steeds aan de overlevende mede - eigenaar te hebben toebehoord. Hierdoor is het toegelaten om alle regels van het burgerlijk recht inzake successie te ontwijken : er is dus geen opengevallen successie, evenmin als successierechten die moeten betaald worden welke belangrijk waren gezien de ontstentenis van de band van enige verwantschap tussen de samenwonenden.

De figuur van de tontine is ook interessant wanneer er een groot leeftijdsverschil is tussen de samenwonenden: statistisch is het de oudste die het eerst sterft en de tontine staat hem toe een niet te verwaarlozen voordeel aan zijn partner toe te kennen die bij zijn overlijden eigenaar wordt van een goed waarop hij uiteindelijk slechts een klein deel moet betalen als aankoopprijs en als registratierechten op het geheel.

Doch de nadelen zijn even belangrijk:

• bij het overlijden van de eerste mede- medeeigenaar , moet de overlevende even registratierecht betalen op het gedeelte van het onroerend goed die aan de overledene toebehoorde. Dit recht bedraagt 12, 5 % (1O % in het Vlaams Gewest) wat echter zeer weinig is in vergelijking met de successierechten die door de tontine kunnen bespaard worden. De rechten worden berekend op de waarde van het deel van het onroerend goed bij overlijden.
• indien de samenwonenden een hypothecaire lening willen afsluiten om het goed te verwerven, zullen zij grote moeilijkheden hebben met de financiële instelling daar de bank in geval van overlijden van één der mede - eigenaars voor de terugbetaling van het krediet haar hypothecaire schuldvordering zal verliezen op het gedeelte van het onroerend goed dat de eigendom van de overledene was.
• de clausule van de tontine ontneemt de kinderen hun rechten op het goed van hun ouders. Deze beperking moet in aanmerking worden genomen gezien het aantal echtscheidingen die onze samenleving heden ten dage kent. In geval van overlijden van één van beide samenwonenden, dan is het de andere die het gehele goed recupereert en de kinderen van de overledene hebben alles verloren.
• wanneer de samenwonenden toch besluiten om te trouwen, zullen de registratierechten die door de overlevende moeten worden betaald hoger liggen dan de successierechten die hij in directe lijn moet betalen.

Omkeerbaarheid

De clausule van de tontine is niet omkeerbaar, indien men het van in het begin voorziet en dit door specifieke vermeldingen in de aankoopakte. Dus om de hoger vermelde nadelen te vermijden die bovendien de kinderen benadelen of die bij echtscheiding tot dramatische gevolgen leiden is het mogelijk de clausule van de tontine in de tijd te beperken en zijn stilzwijgende wederinhuring toe te staan voor opeenvolgende en beperkende periodes. Hij die er een einde aan wil maken moet voorafgaand aan de vervaldatum een aangetekend schrijven sturen aan de andere mede - eigenaar om hem in kennis te stellen van zijn bedoeling om de wederinhuring van de clausule van de tontine niet meer te aanvaarden. Zo ook wordt in het algemeen overeengekomen dat wanneer de beide partijen huwen of wettelijk gaan samenwonen de clausule van de tontine een einde neemt zonder enige andere formaliteit.