InfoNu.nl > Zakelijk > Juridisch > Materieel en Formeel recht in Nederland

Materieel en Formeel recht in Nederland

Materieel en Formeel recht in Nederland Het recht heeft 2 belangrijke functies: ordening van menselijk gedrag door het stellen van rechtsregels en handhaving van die regels door geschilbeslechting. Echter, deze regels kunnen onderverdeeld worden in materieel recht, en formeel recht.

Begripsbepaling

Ons positieve recht bestaat enerzijds uit regels die aan personen rechten verlenen en/of plichten opleggen, en anderzijds uit regels die aangeven hoe een geschillen over de juiste toepassing van deze regels in concrete gevallen in een juridisch proces moet worden beslecht. Regels die betrekking hebben op de inhoud van rechten en plichten, worden regels van materieel recht genoemd. Regels over de wijze van procederen voor de rechter worden regels van formeel recht genoemd. Beide groepen regels worden vaak kortweg aangeduid als materieel recht en formeel recht. Formeel recht wordt ook wel procesrecht genoemd.

Materieel recht

Ieder mens heeft elke dag met regels van materieel recht te maken. Zo zijn op al onze boodschappen regels van materieel recht van toepassing, overigens zonder dat we dat doorgaans beseffen. Er ontstaan dan rechten en plichten. Zo moet de koper van een pizza de koopprijs betalen en heeft hij recht op levering van de pizza, terwijl de verkoper de pizza moet leveren en recht heeft op betaling van de koopprijs. Gewoonlijk ontstaan daarbij geen conflicten omdat zowel de koper als de verkoper beseft dat hij zijn verplichtingen moet nakomen, en dat ook doet. Een ander voorbeeld van een materieel (inhoudelijk) recht is het recht van de student op studiefinanciering door de overheid. En in het verkeer op straat kennen we regels van materieel recht waaraan we ons (meestal) houden: Verkeersregels.

Formeel Recht

Pas als er moeilijkheden ontstaan, komen we in aanraking met het procesrecht. Voorbeelden: de koper van een zeilboot heeft al wel betaald, maar de verkoper weigert de boot te leveren, of een bankovervaller wordt met buit en al door de politie op heterdaad betrapt en aangehouden. In het procesrecht vinden we regels over hoe de koper de verkoper via de rechter alsnog tot levering van de zeilboot kan dwingen en hoe de bankovervaller in een strafproces moet worden berecht.

Op elk rechtsgebied, behalve in het staatsrecht, kan onderscheid gemaakt worden tussen regels van materieel en formeel recht. Doet men dat in het privaatrecht, dan spreken we van materieel privaatrecht (of kortweg privaatrecht) en formeel privaatrecht (Het burgerlijk procesrecht). Binnen het strafrecht wordt onderscheid gemaakt tussen het materieel strafrecht en het formeel strafrecht (het strafprocesrecht). Het bestuursrecht valt uiteen in (materieel) bestuursrecht en bestuursprocesrecht.

Gewoonlijk worden dus naast elkaar gesteld: strafrechtelijke, burgerrechtelijke en bestuursrechtelijke handhaving van het recht. Elk van deze drie gebieden heeft een eigen structuur, eigen rechters en eigen regels van procesrecht. Binnen een dergelijk systeem is doorgaans een zekere hiërarchie ingebouwd, in die zin dat slechts zelfden een uitspraak van één rechter meteen definitief is. Vrijwel altijd kan een uitspraak ter controle worden voorgelegd aan een 'hoger' rechterlijk college: Het hoger beroep. De wetgever heeft in het burgelijk recht en het strafrecht zelfs voorzien in een rechterlijke beoordeling in drie instanties.

De rechtsgebieden in Nederland

  • Het staatsrecht
  • Het bestuursrecht
  • Het strafrecht
  • Het burgerlijk recht
  • Het arbeidsrecht en het sociaal zekerheidsrecht

Deze bovenstaande rechtsgebieden zijn in andere juridische artikelen van mij verder toegelicht en verklaard.

Lees verder

© 2010 - 2017 Randy1991, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Het recht: rechtsgebiedenDe plattegrond van het recht kan op meerdere manieren worden ingedeeld. De meest globale indeling is die tussen het priv…
Taken en rechten Eerste en Tweede KamerDe volksvertegenwoordiging in Nederland bestaat uit de Eerste en de Tweede Kamer, oftewel de Staten-Generaal. Welke take…
Het recht: nationaal, internationaal en supranationaal rechtBinnen het recht worden verschillende indelingen aan de rechtsrichtingen gegeven. Een indeling is het nationaal, interna…
Soorten strafrechtSoorten strafrechtHet Nederlandse rechtssysteem kent vele soorten rechten en wetten die allemaal onder de noemer 'strafrecht' vallen. In d…
Het recht: algemene rechtsbegrippenJuridische begrippen zijn er in allerlei soorten en maten. Maar wat betekenen de belangrijke begrippen die vaak worden g…
Bronnen en referenties
  • Boek: Nederlandse recht, 15e druk.

Reageer op het artikel "Materieel en Formeel recht in Nederland"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reactie

Bella, 23-10-2013 06:11 #1
Wat een duidelijke uitleg! Zeer verfrissend aangezien het onderscheid tussen formeel en materieel recht overal (zelfs in studieboeken) te moeilijk wordt uitgelegd.
Nu ik dit lees snap ik het onderscheid direct.

Het overwegen van het schrijven van studieboeken is gewenst. Reactie infoteur, 24-10-2013
Dankjewel voor het positieve commentaar!

Infoteur: Randy1991
Laatste update: 13-02-2012
Rubriek: Zakelijk
Subrubriek: Juridisch
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 1
Schrijf mee!