De werknemer en de sociale zekerheid

Om het toepasselijke stelsel binnen de sociale zekerheid te bepalen, is het belangrijk om vast te stellen of het in casu handelt om een werknemer of om een zelfstandige. Alle gefilibuster ten spijt, zijn de verschillen tussen beide tot op heden zeer groot. Binnen de beroepssectoren moet nog een onderscheid gemaakt worden tussen zelfstandigen en werknemers (die hier samengenomen worden met ambtenaren). Het onderscheidscriterium is de arbeidsovereenkomst. Deze overeenkomst bestaat uit 4 elementen: een overeenkomst ivm arbeid verricht tegen loon onder het gezag van een werkgever. Deze laatste factor, het
gezag zal doorslaggevend zijn in de aflijning tov de zelfstandige. Gezag moet hier beschouwd worden als een feitenkwestie: heeft de werkgever daarenboven de mogelijkheid om juridisch gezag uit te oefenen. Daar dit criterium vandaag meestal niet meer volstaat om het onderscheid te maken, wordt vaak teruggevallen op alternatieve criteria:

• sociologisch criterium
• ivm geneesheer in ziekenhuis de aan- of afwezigheid van een zelfstandige praktijk buiten het ziekenhuis, al dan niet vast loon… (feiten!)

Deze criteria moeten schijnzelfstandigen en schijnwerknemers ontmaskeren. Pas op, het arbeidsrecht gebruikt andere elementen om het onderscheid te maken dan het sociale zekerheidsrecht.

De Koning kwam dan tussen met KB’s om het toepassingsgebied uit te zetten van het werknemersstatuut. Hierbij geldt geen legaliteitsbeginsel, hoewel RSZ-bijdragen doorgaans zwaarder zijn dan inkomstenbelastingen. De koninklijke bevoegdheid werd beperkt om uit te breiden tot wie zonder arbeidsovereenkomst tegen loon en onder andermans gezag arbeid verricht (ambtenaren) of wie arbeid verricht onder gelijkaardige omstandigheden als een arbeidsovereenkomst. Dit laatste doelde vooral op socio-economische omstandigheden die laten uitschijnen dat er een werknemer aan het werk is (zie Raymond van het Groenewoud en andere kunstenaars). Verder is er sinds Vandenbroucke een keuzemogelijkheid: zelfstandigen mogen een verklaring afleggen dat ze zelfstandig zijn voor een Commissie. Deze Commissie zal dit dan al of niet erkennen. Met deze instelling geeft de overheid eigenlijk toe dat haar gezagscriterium ontoereikend is.