De verschillende arbeidsovereenkomsten

De arbeidsovereenkomst zorgt vaak voor kopzorgen: hoelang duurt mijn opzegtermijn? Kan mijn baas mij ontslaan? Heb ik recht op moederschaps- of vaderschapsverlof? Al de antwoorden, in deze special. Alle onderwerpen naar Belgisch recht.

Onderscheidingen naar het statuut van de werknemer

Er zijn verschillende soorten arbeidsovereenkomsten, de belangrijkste indeling is die volgens het statuut van de werknemer. Aan deze onderscheiden zijn heel veel, en heel belangrijke rechtsgevolgen verbonden.

• De arbeidsovereenkomst voor werklieden ("arbeiders"), is de overeenkomst waarbij een werknemer, de werkman, zich verbindt, tegen loon, onder gezag van een werkgever in hoofdzaak handenarbeid te verrichten.
• De arbeidsovereenkomst voor bedienden is de overeenkomst waarbij een werknemer, de bediende, zich verbindt, tegen loon, onder gezag van een werkgever in hoofdzaak hoofdarbeid te verrichten.
• De arbeidsovereenkomst voor handelsvertegenwoordigers is de overeenkomst waarbij een werknemer, de handelsvertegenwoordiger, zich verbindt tegen loon cliënteel op te sporen en te bezoeken met het oog op het onderhandelen over en het sluiten van zaken, verzekeringen uitgezonderd, onder het gezag, voor rekening en in naam van een of meer opdrachtgevers. Het Arbitragehof heeft evenwel geoordeeld dat het uitsluiten van de vezekeringssector strijdig is met de artn. 10-11 GecGW.
• De arbeidsovereenkomst voor dienstboden is de overeenkomst waarbij een werknemer, de dienstbode, zich verbindt tegen loon en onder gezag van een werkgever, in hoofdzaak huishoudelijke handarbeid te verrichten in verband met de huishouding van de werkgever of zijn gezin.

Onderscheidingen naar de duurtijd

Een arbeidsovereenkomst kan gesloten worden voor onbepaalde tijd, voor bepaalde tijd en voor een bepaald werk. Het is duidelijk dat de voorkeur van de wetgever uitgaat naar de arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd. Een arbeidsovereenkomst kan nooit voor het leven gesloten worden.

De arbeidsovereenkomst voor een bepaalde tijd of voor een duidelijk omschreven werk moet voor iedere werknemer afzonderlijk (en dus niet in een CAO of zo) schriftelijk neergelegd zijn, uiterlijk op het ogenblik waarop de werknemer in dienst treedt.
Sommigen zouden geneigd zijn om de ontslagformaliteiten van een contract voor onbepaalde tijd te vermijden door "salamicontractjes" te maken voor bepaalde tijd, en telkens te verlengen. De wetgever heeft hiertegen ingegrepen door te bepalen dat opeenvolgende contracten voor bepaalde tijd in de regel automatisch omgezet worden in een contract voor bepaalde tijd. Hiervoor is het nodig dat er geen onderbreking is die te wijten is aan de werknemer. Uitzonderlijk kan een toelating worden gegeven om toch opeenvolgende contracten van bepaalde duur te maken, als dit verantwoord is in het kader van het werk (bvb in een toneelgezelschap).
Sinds 1994 heeft de wetgever in een algemeen uitzonderingssysteem voorzien, waarbij maximum vier opeenvolgende arbeidsovereenkomsten mogen worden gesloten, die elk niet minder dan drie maanden mogen duren, en waarvan de totale duur niet meer mag zijn dan twee jaar.

Indien de partijen aan het eind van een contract van bepaalde duur toch stilzwijgend de overeenkomst verderzetten, wordt deze automatisch omgezet in een contract van onbepaalde duur.