De rechterlijke organisatie

Een korte toelichting over drie belangrijke onderwerpen: de organen van de rechterlijke macht, de individuele magistraten en de Hoge Raad voor de Justitie.

1 Organen

Het gaat om de hoven en rechtbanken zelf, van vrederechter en politierechtbank tot het Hof van Cassatie.
Het Hof van Cassatie heeft evenwel een zeer beperkt oogpunt: ze kan geen uitspraak van het Hof van Beroep (of een ander college) bevestigen of verwerpen (in feiten). Ze kan het alleen vernietigen en verwijzen naar een andere feitenrechter.

2 Statuut van de individuele magistraten

De benoeming tot magistraat gebeurt telkens op dezelfde manier, of het nu gaat om een benoeming in een lagere college of in een hoger (“promotie”).

Sinds de jaren ’90 heeft de wetgever de benoemingen willen objectiveren, voorheen was er nogal wat politieke invloed. Er zijn twee wegen bewandeld om tot die objectivering te komen:

• Een magistraat moet geslaagd zijn voor een examen:
• Ofwel een examen om toegelaten te worden tot de stage (na één jaar balie). Na anderhalf jaar stage kan men naar het Openbaar Ministerie, na drie jaar stage kan men naar een zetel.
• Ofwel een examen inzake beroepsbekwaamheid (na 10 of 15 jaar balie)
• Wanneer er een vacature is in de magistratuur, zijn er een aantal kandidaten (die reeds geslaagd zijn in één van voornoemde examens). De Hoge Raad voor Justitie screent de kandidaten en stelt er een aantal voor aan de minister van Justitie. Als die wil afwijken van het advies van de HRJ moet het dossier terug naar het HRJ.

Voorzitters van een hof, Procureurs des Konings en andere leidinggevende functies worden in hun mandaat aangewezen. Vroeger werden ze verkozen op basis van de hoogste anciënniteit. Naar aanleiding van de affaire-Dutroux bleek evenwel dat er een aantal minder competente voorzitters in functie waren. Waar de minister van Justitie vroeger geen invloed had in de aanwijzing benoemt hij nu de voorzitters van de rechtscolleges voor een bepaalde tijd. De rechtscolleges hebben deze inbreuk op hun autonomie niet onverdeeld goed ontvangen.

3 De Hoge Raad voor de Justitie

Art. 151 § 2 en 3 GecGW
De Hoge Raad voor de Justitie (HRJ) is een nieuwe instantie, opgericht in de nasleep van de affaire-Dutroux. Acht partijen zijn na die affaire in de octopus-akkoorden overeengekomen een grondige hervorming van het politieapparaat en de justitie door te voeren.

De Raad is een tamelijk logge raad, bestaande uit 44 leden, de helft Nederlandstaligen, de helft Franstaligen. De twee colleges (Nederlandstalig en Franstalig) werken voor een groot stuk autonoom. In elk college hebben elf magistraten en elf niet-magistraten zitting. De magistraten worden verkozen door alle magistraten van het land. De niet-magistraten (proffen, advocaten of zelfs leken) worden aangeduid door de Senaat met een 2/3 meerderheid, wat leidt tot de gekende politisering.

De Raad heeft een dubbele functie:

• Benoemingen en aanwijzingen in het mandaat
• Advies- en onderzoeksinstantie: de Raad kan studies en audits uitvoeren in rechtscolleges

© 2007 - 2009 Guggenheimer, gepubliceerd in Juridisch (Zakelijk) op 05-01-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Guggenheimer is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Wat is de Rechtbank: Een kleine uitleg over hoe een rechtbank werkt, drie punten: Definitie van Rechtbank, Personen in de rechtbank en Welke macht de rechtbank heeft.
• Naamswijziging, wel of niet: Bij het wijzigen van de achternaam krijgt u eerst een overzicht van de gevallen waarin een verzoek om naamswijziging kan worden gedaan.....
• Rechtspraak: Welke mogelijkheden zijn er?: Er zijn in Nederland drie soorten gerechten die tot de rechterlijke macht behoren. Dat zijn de rechtbanken, de gerechtshoven en de Hoge Raad der Nederlanden. Maar w…
• Bevoegdheden van de hoven en rechtbanken: Een kort woord over de bevoegdheidsverdelende regels, en over de regeling van de conflicten van attributie, die, zoals de Grondwet het bepaalt, aan het Hof van Cassa…
• Toetsing van de wet aan de grondwet: Dit vraagstuk ligt in België bijzonder moeilijk. Vele landen met een unitaire of federale staatsstructuur met een bovengeschikte federatie hebben dit probleem niet, wegen…