Het statuut van de parlementsleden in België

Parlementair worden is de droom van velen, het is de inzet van elke verkiezingsslag. Weinigen weten echter wat het betekent om een zitje te hebben in het parlement. En exhaustieve bespreking van de functie in al zijn facetten, naar Belgisch recht.

1 Het mandaat van de parlementsleden

Art. 42 GecGW
De parlementsleden vertegenwoordigen de natie, en niet enkel hun eigen kiezers of hun partij. Dit houdt in dat de kiezers noch de partij een imperatief mandaat kunnen meegeven. Deze bepaling is zeer theoretisch, een politicus zal vanzelfsprekend altijd enige voeling hou-den met zijn kiezers.

2 Onverenigbaarheid met andere functies

De functie van parlementslid is niet cumuleerbaar met andere functies. Er zijn een aantal van die mogelijke andere cumulerende functies opgesomd in de grondwet, zoals:

• Het is onmogelijk om tegelijkertijd lid te zijn van de beide kamers. De bijzondere wetten tot hervorming van de instellingen breiden dit artikel uit tot alle wetgevende assemblees, behalve uiteraard de gemeenschapssenatoren.
• Indien een lid van één van de federale wetgevende kamers minister wordt, dan houdt hij op met zitting te hebben in het parlement. Hij neemt evenwel zijn plaats terug in als de Koning een einde maakt aan zijn mandaat van minister. Gevolg is dat zijn opvolger over het algemeen de ware dupe is van een politieke crisis. Deze regel is goed bedoeld: het is inderdaad niet logisch dat een lid van een assemblee zichzelf als minister zou controleren. Deze regeling heeft evenwel twee negatieve gevolgen:
• De ministers zijn minder op de hoogte van het parlementair werk.
• De opvolgers die – als parlementsleden – de minister behoren te controleren, zijn vanzelfsprekend weinig kritisch jegens die minister…

3 Onschendbaarheid

We onderscheiden de absolute onschendbaarheid of onverantwoordelijkheid van de rela-tieve onschendbaarheid.

3.1 Absolute onschendbaarheid
Art. 58 GecGW bepaalt dat geen lid van één van de beide kamers kan worden vervolgd omwille van zijn mening of stem in het parlement, er kan om die redenen zelfs geen onder-zoek tegen hem worden gevoerd. Er geldt met andere woorden een absolute immuniteit voor wat er binnen het parlement gezegd wordt, al verkondigt men er de meest racistische zaken…

Recent zijn er daarover een aantal klachten binnengelopen bij het EHRM. De slachtoffers van beledigingen voerden aan dat hun ‘recht op een rechter’ geschonden wordt. Het EHRM heeft evenwel hun klachten verworpen.

Meningsuitingen buiten het parlement vallen niet onder die immuniteit. Uitingen van me-ningen binnen het parlement, maar buiten de uitoefening van de functie vallen evenmin on-der die immuniteit. Zo onderstelt men dat vechten niet tot de functie van parlementair behoort.

3.2 Relatieve onschendbaarheid
Art. 59 GecGW
De relatieve onschendbaarheid is louter van strafrechterlijke aard, een burgerlijke vordering tegen een parlementslid is altijd mogelijk. Art. 59 GecGW werd volledig vervangen in 1997.

Tot 1997 was er op het eerste gezicht een zeer sterke bescherming. Het gerecht moest voor al zijn handelingen toestemming hebben van de betrokken wetgevende kamer (“het opheffen van de parlementaire onschendbaarheid”). Het spreekt voor zich dat dat een zeer publiek ge-beuren was. Het kwam dan ook zeer vaak voor dat de betrokkene door de kiezers al veroordeeld werd, nog voor er van een onderzoek sprake was geweest. Deze regeling was duidelijk niet meer van deze tijd.

Vanaf 1997 was het veel gemakkelijker voor het gerecht om een onderzoek te voeren naar een parlementslid, of om hem te vervolgen. Paradoxaal genoeg beschermde deze nieuwe regeling de parlementair de facto veel meer. Dit zijn de krachtlijnen van de nieuwe regeling:

• Een vervolging kan altijd plaatshebben, maar alleen door het openbaar ministerie (een rechtstreekse vordering door een particulier is dus niet meer mogelijk).
• Voor bepaalde onderzoeksdaden (die de uitoefening van het parlementair werk in het gedrang brengen) zijn bepaalde waarborgen voorzien. Dat is bijvoorbeeld het geval bij huiszoekingen, dwanguitvoeringen…
• Voor een aanhouding (en het nemen in voorlopige hechtenis) is de toestemming van de betrokken kamer nodig. Dit is een spijtige regeling, een voorlopige hechtenis, die voorzien is om de verdachte ervan te weerhouden zaken te ondernemen die het onderzoek kunnen dwarsbomen, kan maar echt effectief zijn als ze bij verrassing gebeurt.
• Soms is het verlof van de betrokken kamer ook vereist:
• Wanneer na het onderzoek de raadkamer beslist dat de het parlementslid zal worden verwezen naar een vonnisrechter, zal zij voordien toestemming moe-ten vragen aan het parlement.
• Als het openbaar ministerie rechtstreeks wil dagvaarden voor de vonnis-rechter, dient men ook toestemming te vragen. Dit is het geval bij zaken die weinig of geen onderzoek vergen, bijvoorbeeld het niet betalen van een verkeersboete.

Indien één van voorgaande hypotheses aan de orde is, dan is de Kamer of de Senaat aan het woord. Men onderzoekt er doorheen een marginale toetsing of er voldoende elementen in het dossier zijn om een vervolging te verantwoorden. Indien het gaat om puur politieke acties zal de kamer de opheffing weigeren.