Het bicameralisme in het Belgisch parlement

Kamer en Senaat: de twee kamers van ons Parlement. De verhouding tussen beide is evenwel niet in twee woorden te vatten en heeft bovendien een lange maar zeer interessante geschiedenis achter de rug. In vogelvlucht... Ons parlement bestaat uit twee kamers: de Kamer van Volksvertegenwoordigers en de Senaat.

De verhouding tussen beide kamers heeft sinds 1831 een lange evolutie ondergaan.
In 1831 hadden de kamers identieke bevoegdheden, maar een totaal andere samenstelling. Dit kwam voornamelijk door de grondig verschillende verkiesbaarheidsvereisten. Men kon volksvertegenwoordiger worden vanaf de leeftijd van 21 jaar, terwijl men minimum 40 jaar moest zijn om senator te worden. Dit schepte het beeld van een eerder wispelturige Kamer van Volksvertegenwoordigers, en een eerder gezapige Senaat.
De regels van samenstelling zijn nog meer gaan verschillen door het invoeren van de provinciesenatoren en de gecoöpteerde senatoren.

De samenstelling groeide evenwel over de jaren naar elkaar toe. Enkel het leeftijdsverschil bleef behouden, wat toch zorgde voor een enigszins andere aanpak. De politieke debatten, het vuur van de strijd geschiedde in de Kamer, terwijl het echte, ernstige wetgevend werk en de juridisch-technisch diepgaande discussies plaats vonden in de Senaat.

Het is lang zo gebleven, dat de kamers gelijklopende bevoegdheden hadden, en afgezien van de leeftijdvereisten, een gelijklopende samenstelling. Daardoor stelde men zich hoe langer hoe meer de vraag hoe wenselijk het tweekamerstelsel nog was voor ons land, leidde het niet in hoofdzaak tot tijdsverlies bij de behandeling van een wetsvoorstel?

Bij de grondwetsherziening van 1993 werd ook de werking van de wetgevende kamers ernstig gewijzigd.

Voor de Kamer bleven de wijzigingen beperkt tot een herleiding van het aantal Volksvertegenwoordigers van 212 tot 150.
Voor de Senaat waren de wijzigingen ingrijpender. Het aantal senatoren werd eveneens gereduceerd tot 75. De categorie van provinciesenatoren werd afgeschaft, en de gemeen-schapssenatoren werden ingevoerd. Men zag de senaat meer en meer als een ontmoetings-plaats van de gemeenschappen, gewesten en de federale overheid.
Het leeftijdvereiste werd voor de Senaat eveneens op 21 jaar gebracht, wat ook een ernstige invloed had op het beeld van de assemblee.

Ook inzake de bevoegdheden van de wetgevende kamers werden de kaarten aardig dooreen geschud.
Voor de Kamer van Volksvertegenwoordigers was het eenvoudig, zij behielden alle bevoegdheden.
De Senaat heeft evenwel een en ander moeten prijsgeven. Haar tussenkomst was geen vereiste meer voor alle wetgevend werk, zoals het vroeger wel het geval was. In het grootste deel van het werk kwam zij slechts facultatief tussen: als zij haar evocatierecht uitoefende, en dan nog heeft de Kamer hoe dan ook het laatste woord. Het zwaartepunt van het wetgevend werk komt zeer duidelijk bij de Kamer te liggen.

Ook sinds 1993 is de regering niet langer politiek verantwoordelijk tegenover de Senaat. Zij dient zich enkel te verantwoorden voor de Kamer van Volksvertegenwoordigers.

Het resultaat van de hervorming biedt geen voldoening. Men is thans ernstig aan het bezinnen over een nieuwe hervorming, waarbij de Senaat slechts nog uitzonderlijk zou tussenkomen in het wetgevend werk, en helemaal paritair zou zijn samengesteld uit gemeenschapssenatoren.