Eigendomsrecht in het EVRM

Het eigendomsrecht was een splijtzwam bij het tot stand komen van het Europees verdrag voor de rechten van de mens. Zij is in onze westerse samenleving evenwel een hoeksteen van de samenleving en verdient dan ook een bespreking. Art. 1 van het eerste protocol bij het EVRM
Het valt op dat dit recht niet voorkomt in het corpus van het EVRM. Bij de opstelling van het EVRM stelde men zich immers de vraag of dit recht wel moest beschermd worden, daar men verwachtte dat de personen die zich er zouden op beroepen meestal niet de personen zouden zijn die (financiële) bescherming nodig hebben. Door interpretatie is men er echter in geslaagd dit níet te laten verworden tot een recht voor de hogere klassen.

Ook dit recht is niet absoluut, inmengingen zijn mogelijk maar moeten uiteraard verantwoord worden. Voor elke inmenging gelden specifieke voorwaarden.

De onteigening

Art. 1 van het eerste protocol aan het EVRM
Bij een onteigening wordt iemands eigendom afgenomen en overgeheveld naar de overheid. Niemand mag van zijn eigendom worden beroofd dan in het algemeen belang en onder de voorwaarden… (zie hoger vermeld artikel).
Het artikel zegt evenwel niks over een vergoeding. Het EHRM heeft in dit artikel gelezen dat het evenredigheidsbeginsel niet mag geschonden worden; en dat er dus een redelijke vergoeding moet worden betaald. Redelijk betekent in dit geval evenwel niet altijd volledig. Aangezien de onteigening gebeurt in het algemeen belang, heeft het EHRM geoordeeld dat de betrokkene zich soms met iets minder moet tevreden stellen.

Hier komt de Belgische grondwet de eigenaar ter hulp, meer bepaald in art. 16 GecGW. Dit artikel bepaalt dat niemand van zijn eigendom kan worden ontzet dan ten algemene nutte, bij wet bepaald en mits een billijke en voorafgaandelijke vergoeding. Men mag in die woorden lezen dat het gaat om een volledige vergoeding. De grondwet biedt in deze met andere woorden een ruimere bescherming dan het EVRM.

Art. 1 van het eerste protocol bij het EVRM stipuleert echter evenzeer dat de eigenaar niet kan doen en laten wat hij wil op zijn eigendom. Het gebruik van die eigendom impliceert soms het dragen van bepaalde lasten, zoals het betalen van belastingen en andere bijdragen. Het ganse milieurecht en de problematiek rond de ruimtelijke ordening zijn voorbeelden van beperkingen die men oplegt aan de eigenaar. De opgelegde beperkingen moeten evenwel steeds in evenredigheid staan met het nagestreefde doel.

Andere

Er zijn nog een aantal andere handelingen van overheidswege die een bepaald effect kunnen hebben op de eigendom.
Wanneer men vaststelt dat er een autostrade wordt aangelegd op 200 meter van zijn eigendom, moet men gedijen dat de waarde van die eigendom soms sterk kan afnemen. Ook dit is een beperking van de eigendom.
Ook hier zal het evenredigheidsbeginsel moeten eerbiedigd worden, wat dus betekent dat er een vergoeding zal moeten worden uitbetaald.
Al deze andere vormen van eigendomsbeperking vallen onder de zeer algemeen geformuleerde eerste volzin van art. 1, 1° van het eerste protocol bij het EVRM.