Het recht op leven in het EVRM

Het recht op leven is als mensenrecht zo evident dat het soms gewoon over het hoofd wordt gezien. Toch zijn er een aantal uitzonderingen. Het feit alleen dat deze er zijn, kan als immoreel tegen de borst stoten, het is de realiteit van vandaag. Om de uitzonderingen te kunnen plaatsen, is het nodig om de principes goed te kennen.

Relevante artikelen: art. 2 EVRM en art. 6 IVBPR.

Toepassingsgebied

Wat wordt beschermd? Het leven.
Wat is het leven? Valt het ongeboren leven daaronder? Valt het levenseinde daaronder? Hier rijzen vrijwel dagelijks problemen. De maatschappelijke discussie woedt dan ook volop.

Draagwijdte

De overheid heeft zowel een positieve als een negatieve verplichting. Een positieve verplichting, is een verplichting om een bepaalde handeling te stellen. Een negatieve verplichting is het verbod om bepaalde daden te stellen, in verband met mensenrechten vaak een verbod om in te mengen in een bepaald recht.

De negatieve verplichting: het verbod om te beperken
Het beginsel
Het beginsel is vrij simpel. Er wordt aan de overheid een verbod opgelegd om zich wille-keurig te gaan inmengen in dit recht. De overheid mag niemand van zijn leven beroven, en mag niemand in situaties brengen waar die persoon in levensgevaar verkeert.

De uitzonderingen
a) De doodstraf
In principe is de doodstraf een toegestane uitzondering (art. 2 EVRM). Dit was het in elk geval op het ogenblik van de verdragsluiting (1950).
In Europa is later een grote beweging tegen de doodstraf opgestaan. Het zesde protocol aan het EVRM (1984) bepaalt dat de doodstraf afgeschaft is, behalve in oorlogstijd. Het dertiende protocol aan het EVRM (2000) bepaalt de onvoorwaardelijke afschaffing. Uiteraard gelden deze protocols maar voor de staten die hen expliciet bekrachtigd hebben. Dit betekent dat deze uitzondering de facto is opgegeven, althans in Europa. In het tweede protocol aan het IVBPR werd de doodstraf ook als afgeschaft beschouwd. In Europa mag dit protocol dan wel ruim aanvaarding hebben gevonden, de VS is tot op heden niet toegetreden.

b) Dodelijk geweld
Dit is wel een effectieve uitzondering.
Relevante artikelen: art. 2 EVRM en art. 2 IVBPR
Wanneer burgers gedood worden als gevolg van een dodelijk geweld is dat aanvaardbaar, voor zover dat dodelijk geweld absoluut noodzakelijk is.
Dit dodelijk geweld kan opzettelijk, maar ook ongewild gedood hebben. In beide gevallen zal de noodzaak van het geweld moeten aangetoond worden.

De positieve verplichting: de plicht om het recht op leven te beschermen
Men is verplicht om een aantal strafbepalingen te aanvaarden en toe te passen.
Soms moet men ook een aantal concrete maatregelen nemen om een bepaald individu te beschermen, wanneer er ernstige redenen zijn om aan te nemen dat die persoon geviseerd wordt. © 2006 - 2009 Guggenheimer, gepubliceerd in Juridisch (Zakelijk) op 20-12-2006. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Guggenheimer is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Het recht op individuele vrijheid in het EVRM: Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens beschermt een aantal fundamentele mensenrechten en is door de meeste landen in Europa ondertekend en geratifici…
• Vrijheid van meningsuiting in het EVRM: De behandeling van de vrijheid van meningsuiting en het recht op informatie in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, summiere bespreking.
• Eigendomsrecht in het EVRM: Het eigendomsrecht was een splijtzwam bij het tot stand komen van het Europees verdrag voor de rechten van de mens. Zij is in onze westerse samenleving evenwel een hoeksteen van d…
• Grondrechten: fundamentele rechten: Grondrechten zijn fundamenteel aan elk persoon. Het zijn rechten die onverkort gelden, tenzij het is toegestaan om deze rechten in te perken. Zo mag men op grond van vrijh…
• Het recht op een eerlijk proces in het EVRM: Bespreking van het recht op een eerlijk proces volgens het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.