De arbeidsovereenkomst: nachtprestaties

De arbeidsovereenkomst zorgt vaak voor kopzorgen: hoelang duurt mijn opzegtermijn? Kan mijn baas mij ontslaan? Heb ik recht op moederschaps- of vaderschapsverlof? Al de antwoorden, in deze special. Alle onderwerpen naar Belgisch recht. De CAO nr. 46 van 23 maart 1990 is van toepassing op de werkgevers en de werknemers die zij gewoonlijk tewerkstellen in arbeidsregelingen met prestaties tussen 20 uur en 6 uur, met uitsluiting van:

• de werknemers die uitsluitend prestaties verrichten tussen 6 uur en 24 uur;
• de werknemers die gewoonlijk beginnen te werken vanaf 5 uur.
• de personen die werkzaam zijn in een familieonderneming waar gewoonlijk alleen bloedverwanten, aanverwanten of pleegkinderen arbeid verrichten onder het uitsluitend gezag van de vader, de moeder of de voogd;
• het varend personeel van de visserijbedrijven en van de koopvaardij alsmede het varend personeel tewerkgesteld aan werken van vervoer in de lucht.

Opgemerkt dient te worden, dat met de term "gewoonlijk" de occasionele tewerkstelling wordt uitgesloten van het toepassingsgebied van deze overeenkomst.

Uitvoeringsbepalingen.

Arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd en tewerkstellingsvoorwaarden
De in CAO nr. 46 bedoelde werknemers moeten zijn tewerkgesteld op grond van een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd.
Zij mogen evenwel worden tewerkgesteld binnen het raam van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd of voor een duidelijk omschreven werk :

• in de bedrijfstakken, de ondernemingen en voor de categorieën van werknemers waarvoor deze vorm van arbeidsovereenkomst strookt met het gebruik;
• voor de uitvoering van een tijdelijk werk.

De uitvoering van dat tijdelijk werk mag niet meer dan zes maanden in beslag nemen. Die termijn kan echter door een collectieve arbeidsovereenkomst worden verlengd. Indien er in de onderneming een vakbondsafvaardiging bestaat, moet die collectieve arbeidsovereenkomst ten minste met alle in de vakbondsafvaardiging vertegenwoordigde organisaties worden gesloten.

Het dagelijkse werkrooster van deze werknemers moet evenveel werkuren bevatten als een volledig dagelijks werkrooster in de onderneming, met een minimum van 6 uur. De toepassing hiervan is beperkt tot de dagen waarop de werknemer de bedoelde werkzaamheden verricht.

Al deze regelingen zijn alleen van toepassing bij ontstentenis:

• hetzij van een vóór de datum van inwerkingtreding van deze overeenkomst op bedrijfstak- en/of ondernemingsniveau tot stand gekomen collectieve arbeidsovereenkomst of regelmatig toegepast collectief akkoord waarin het vraagstuk is geregeld;
• hetzij van een na de datum van inwerkingtreding van deze overeenkomst in het paritair comité gesloten of goedgekeurde collectieve arbeidsovereenkomst die het vraagstuk regelt.

Onder volledig dagelijks werkrooster in de onderneming moet worden verstaan, het dagelijkse werkrooster dat normaal in de onderneming wordt toegepast;
De CAO biedt zowel het paritair comité als de onderneming de mogelijkheid het vraagstuk te regelen.

Er wordt dan ook geen afbreuk gedaan aan de reeds vóór de datum van inwerkingtreding van deze overeenkomst op bedrijfstak- en/of ondernemingsniveau tot stand gekomen collectieve arbeidsovereenkomsten of regelmatig toegepaste collectieve akkoorden waarin het vraagstuk is geregeld. Die overeenkomsten en akkoorden mogen van kracht blijven.

Vrijwilligheid.
De bedoelde werknemers kunnen bij de aanwerving alleen op vrijwillige basis in nachtdienst worden ingeschakeld.
Dit vrijwilligheidsbeginsel is niet van toepassing op de werknemers die door hun school- of beroepsopleiding hebben gekozen voor een beroep dat doorgaans nachtprestaties meebrengt.

Indien er in de onderneming een vakbondsafvaardiging bestaat, wordt de overschakeling nachtdienst geregeld door een collectieve arbeidsovereenkomst. Die collectieve arbeidsovereenkomst moet ten minste met alle in de vakbondsafvaardiging vertegenwoordigde organisaties worden gesloten.
Deze bepalingen zijn slechts van toepassing bij ontstentenis :

• hetzij van een vóór de datum van inwerkingtreding van deze overeenkomst op bedrijfstak- en/of ondernemingsniveau tot stand gekomen collectieve arbeidsovereenkomst of regelmatig toegepast collectief akkoord waarin het vraagstuk is geregeld;
• hetzij van een na de datum van inwerkingtreding van deze overeenkomst in het paritair comité gesloten collectieve arbeidsovereenkomst die het vraagstuk regelt.

Voorwaarden om naar een andere arbeidsregeling over te stappen
De werknemer die ten minste 50 jaar oud is, en die een beroepsactiviteit van ten minste 20 jaar in één of meer van die arbeidsregelingen kan bewijzen, heeft het recht om te vragen in een nachtdienst te worden tewerkgesteld om ernstige medische redenen welke door de arbeidsgeneesheer zijn erkend.
Onder ernstige medische redenen welke door de arbeidsgeneesheer zijn erkend moet worden verstaan, de medische redenen die ertoe zouden kunnen leiden dat de gezondheid van de werknemer wordt geschaad indien hij nachtdienst blijft verrichten.

De werknemer die ten minste 55 jaar oud is, en die een beroepsactiviteit van ten minste 20 jaar in één of meer van die arbeidsregelingen kan bewijzen, heeft het recht om te vragen in een niet in dat artikel bedoelde arbeidsregeling te worden tewerkgesteld.

Opgemerkt dient te worden, dat het louter verrichten van een werk dat nachtprestaties meebrengt, op zich geen ernstige medische redenen in de zin van deze bepaling vormt.

De zwangere werkneemster heeft het recht een schriftelijk verzoek in te dienen om niet in een nachtdienst te worden tewerkgesteld:

• vanaf ten minste drie maanden voor de vermoedelijke bevallingsdatum tot ten minste drie maanden na de geboorte;
• wanneer dit op grond van een medisch attest voor de gezondheid van de moeder of van het kind noodzakelijk is :
• gedurende nog andere perioden tijdens de zwangerschap;
• gedurende een door een geneesheer te bepalen periode vanaf drie maanden na de bevalling.

De werknemer heeft het recht om op grond van dwingende redenen te vragen tijdelijk niet in een nachtdienst te worden tewerkgesteld.
De werkgever zal trachten bij voorkeur dat verzoek in te willigen voor zover dit gelet op het beschikbare werk en de kwalificatie van de werknemer mogelijk is.

Vervoer
Indien de werknemer per dag effectief meer dan 12 uur van huis afwezig is of zijn woon-werkverplaatsing effectief ten minste 4 uur per dag in beslag neemt, moet de werkgever in vervoer voorzien.
Ingeval de werkgever niet in vervoer voorziet, moet hij financieel bijdragen aan het vervoer van de werknemer. Die tegemoetkoming van de werkgever is gelijk aan 100 % van de prijs van het sociaal abonnement.
Deze bepaling is slechts van toepassing bij ontstentenis van een in het paritair comité en/of in de onderneming gesloten collectieve arbeidsovereenkomst die in ten minste gelijkwaardige voordelen voorziet.
De effectieve afwezigheid gedurende 12 uur en de effectieve verplaatsing van 4 uur moeten worden begrepen in het licht van de wijze waarop de werknemer gewoonlijk zijn woon-werkverplaatsing maakt.
Verder dient te worden opgemerkt dat de tegemoetkoming van de werkgever in de prijs van het vervoer van de werknemer verschuldigd is zolang de werknemer onder het toepassingsgebied van deze overeenkomst valt. Die tegemoetkoming is niet beperkt tot de dagen waarop de werknemer de in artikel 1 van deze overeenkomst bedoelde werkzaamheden verricht, voor zover hij aan de in deze bepaling gestelde voorwaarden voldoet.

Financiële vergoeding
Er wordt een specifieke financiële vergoeding onder andere in de vorm van premies gewaarborgd aan de werknemers.

Bijzondere bepalingen

De rusttijd tussen het beëindigen en het hervatten van de arbeid bedraagt in beginsel ten minste 11 opeenvolgende uren.
Er wordt geen afbreuk gedaan aan de regels die in sommige bedrijfstakken en/of ondernemingen van toepassing zijn ingevolge een collectieve arbeidsovereenkomst die is gesloten om rekening te houden met specifieke situaties in de betrokken bedrijfstak en/of ondernemingen.

De duur van de arbeid die binnen het raam van continuarbeid wordt verricht, mag per week niet meer dan 50 uur bedragen.
Indien de arbeidsprestaties over 7 dagen per week zijn gespreid naar rata van 8 uur per dag, mag de arbeidsduur per week niet meer dan 56 uur bedragen.
Deze bepaling is slechts van toepassing bij ontstentenis van een vóór de datum van inwerkingtreding van deze overeenkomst op bedrijfstak- en/of ondernemingsniveau tot stand gekomen collectieve arbeidsovereenkomst of regelmatig toegepast collectief akkoord waarin het vraagstuk is geregeld.
Zij is evenmin van toepassing ingeval van overmacht zoals bepaald in artikel 26, § 1, 1° en 2°, van de arbeidswet van 16 maart 1971 noch in andere gevallen van overmacht voor zover zij uitzonderlijk van aard zijn en de werknemer voorafgaandelijk zijn instemming heeft betuigd.

De werknemer heeft het recht om, indien hij het wenst, de inhaalrust voor het presteren van overuren in volledige dagen op te nemen.

Gelijkwaardige rechten

De werknemers die in regelingen met ploegenarbeid zijn tewerkgesteld hebben gelijkwaardige rechten als de werknemers die niet in dergelijke regelen zijn tewerkgesteld, op het stuk van :

• vakbondsvertegenwoordiging en deelneming aan het vakbondsleven;
• algemene en beroepsopleiding;
• hygiëne, veiligheid en geneeskundige verzorging;
• sociale infrastructuur.

Indien er een vakbondsafvaardiging bestaat, moet de vakbondsvertegenwoordiging worden gewaarborgd rekening houdend met de arbeidsregeling, overeenkomstig artikel 8, 2° en 6°, van de collectieve arbeidsovereenkomst nr. 5 betreffende het statuut van de syndicale afvaardigingen van het personeel der ondernemingen.